دوران شیردهی برای بسیاری از مادران با دغدغهها و سوالات متعددی همراه است، بهویژه در مورد میزان شیر و راههای افزایش آن. در میان توصیههای رایج و گاهی سنتی، نام “عصاره مالت جو” به عنوان یک ماده شیر افزا (گالاکتاگوگ) زیاد شنیده میشود. بسیاری از مادران، مادربزرگها یا حتی برخی منابع غیررسمی، مصرف آن را برای تقویت و افزایش شیر مادر پیشنهاد میکنند. اما آیا این باور پایه و اساس علمی دارد؟ آیا مصرف عصاره مالت جو در دوران حساس شیردهی ایمن و مفید است؟ بیایید این موضوع را با نگاهی دقیقتر و منصفانه بررسی کنیم.
عصاره مالت جو چیست؟
عصاره مالت جو، همانطور که از نامش پیداست، از دانههای جو که فرآیند مالتسازی (جوانهزنی کنترلشده) را گذراندهاند، به دست میآید. در این فرآیند، آنزیمهای طبیعی جو فعال شده و نشاسته دانه را به قندهای سادهتر، عمدتاً مالتوز، تجزیه میکنند. نتیجه، شیرهای غلیظ و شیرین یا پودری با طعم مشخص مالت است که علاوه بر قند، حاوی مقادیری ویتامینهای گروه B، مواد معدنی و پروتئین (از جمله گلوتن) میباشد.
ادعای افزایش شیر مادر: شواهد چه میگویند؟
باور به خاصیت شیر افزایی عصاره مالت جو ریشه در این تفکر دارد که جو به طور کلی میتواند به افزایش شیر کمک کند (احتمالاً به دلیل وجود پلیساکاریدهایی مانند بتا-گلوکان). با این حال، شواهد علمی مستقیم و قوی که نشان دهد عصاره مالت جو به تنهایی و به طور قابل توجهی باعث افزایش تولید شیر مادر میشود، بسیار محدود و عمدتاً مبتنی بر گزارشهای فردی و تجربیات سنتی است. مطالعات علمی کنترلشده و جامعی برای اثبات این ادعا وجود ندارد. در واقع، بدن مادر شیرده برای تولید شیر کافی، بیش از هر چیز به مکیدن مکرر و موثر نوزاد، دریافت کالری و مایعات کافی، و استراحت نیاز دارد.
جنبههای تغذیهای و فواید احتمالی (برای مادر):
- منبع انرژی: عصاره مالت جو به دلیل کربوهیدرات بالا، میتواند یک منبع انرژی سریع برای مادر شیرده باشد که در این دوران به کالری بیشتری نیاز دارد.
- ویتامینهای گروه B: وجود برخی ویتامینهای B میتواند به متابولیسم انرژی مادر کمک کند.
حالا اصل داستان کجاست؟ معمولا دهن به دهن میچرخه که فلانی خورد شیرش زیاد شد! یا تو بعضی دستورهای قدیمی دیدی نوشته شده. بعضیها هم همینجوری قاطی شیر یا فرنی میکنن میخورن به هوای تقویت. راستش رو بخوای، ضرر خاصی نداره اگه حساسصیت نداشته باشی و زیادهروی نکنی، ولی اینکه معجزه کنه واسه شیر، روش حساب صد در صدی باز نکن. بیشتر یه جور کمک غذاییه که شاید یه کم انرژی بده.
ملاحظات مهم و نکات ایمنی در شیردهی:
- قند بالا: این مهمترین نکته است. عصاره مالت جو قند زیادی دارد. مصرف بیش از حد آن میتواند منجر به دریافت کالری اضافی، افزایش وزن نامطلوب برای مادر، و نوسانات قند خون شود.
- گلوتن: عصاره مالت جو حاوی گلوتن است. مادرانی که مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن هستند، باید اکیداً از مصرف آن خودداری کنند. همچنین، هرچند نادر است، اما پروتئین گلوتن میتواند از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل شده و در نوزادان حساس باعث ناراحتی گوارشی شود.
- جایگزین راهکارهای اصلی نشود: اتکا به عصاره مالت به جای تمرکز بر تکنیکهای صحیح شیردهی، تخلیه مکرر سینه، و دریافت رژیم غذایی متعادل و مایعات کافی، توسیه نمیشود.
- مشورت با متخصص: قبل از افزودن هرگونه مکمل یا ماده جدید به رژیم غذایی در دوران شیردهی، حتماً با پزشک، ماما یا مشاور شیردهی مشورت کنید.
نتیجهگیری:
در حالی که عصاره مالت جو به عنوان یک درمان سنتی برای افزایش شیر مادر شناخته میشود، شواهد علمی محکمی برای حمایت از این ادعا وجود ندارد. این ماده میتواند منبع انرژی و برخی ویتامینهای گروه B برای مادر باشد، اما محتوای بالای قند و وجود گلوتن نکات مهمی هستند که باید در نظر گرفته شوند. بهترین راه برای اطمینان از تولید شیر کافی، پیروی از اصول صحیح شیردهی و دریافت مشاوره از متخصصان است. مصرف عصاره مالت جو باید با احتیاط و آگاهی کامل صورت گیرد.
منبع علمی:
- Lawrence, R. A., & Lawrence, R. M. (2016). Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession. Elsevier. (این کتاب مرجع، به تفصیل به فیزیولوژی شیردهی، تغذیه مادر و نوزاد، و مبحث گالاکتاگوگها میپردازد و بر اهمیت راهکارهای مبتنی بر شواهد تأکید دارد.)