عصاره مالت و افزایش شیر مادر: بررسی فواید، نحوه مصرف و نکات کلیدی

شیردهی یکی از ارزشمندترین تجربیات مادرانه است، اما گاهی نگرانی‌هایی در مورد میزان شیر تولیدی پیش می‌آید. در جستجو برای راهکارهایی جهت تقویت شیردهی، نام “عصاره مالت” به عنوان یک ماده غذایی بالقوه مفید مطرح می‌شود. بسیاری از مادران به دنبال اطلاعات موثق  در مورد این ماده و تأثیر آن بر افزایش شیر هستند. در این مقاله، به طور جامع به بررسی نقش عصاره مالت در دوران شیردهی، شواهد موجود و چگونگی استفاده ایمن و مؤثر از آن می‌پردازیم.

عصاره مالت دقیقاً چیست؟

عصاره مالت یک محصول طبیعی است که از دانه‌های جو (و گاهی غلات دیگر) که فرآیند مالت‌سازی را گذرانده‌اند، تهیه می‌شود. در این فرآیند، دانه‌ها جوانه زده و سپس خشک می‌شوند. این کار باعث می‌شود آنزیم‌های طبیعی دانه فعال شده و نشاسته پیچیده آن را به قندهای ساده‌تر، عمدتاً قند مالتوز، تجزیه کنند. نتیجه، یک شیره غلیظ و شیرین (عصاره مالت مایع) یا پودر آن (عصاره مالت خشک یا DME) است که سرشار از کربوهیدرات (انرژی)، مقادیری ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی است.

چرا عصاره مالت به عنوان شیرافزا شناخته می‌شود؟

شهرت عصاره مالت به عنوان یک “گالاکتاگوگ” (ماده‌ای که تولید شیر را تحریک می‌کند) ریشه در چند عامل دارد:

1. نقش تاریخی جو: جو به طور سنتی در بسیاری از فرهنگ‌ها به عنوان یک ماده غذایی مفید برای مادران شیرده شناخته شده است. سوپ جو، نان جو و سایر فرآورده‌های آن قرن‌هاست که برای تقویت مادران توصیه می‌شوند.
2. بتا-گلوکان: جو حاوی نوعی فیبر محلول به نام بتا-گلوکان است. برخی تحقیقات اولیه نشان داده‌اند که بتا-گلوکان ممکن است با تأثیر بر هورمون پرولاکتین، به افزایش تولید شیر کمک کند. از آنجایی که عصاره مالت از جو تهیه می‌شود، تصور بر این است که این خاصیت را به ارث می‌برد.
3. ارزش تغذیه‌ای: تولید شیر به انرژی و مواد مغذی کافی نیاز دارد. عصاره مالت به عنوان یک منبع خوب کربوهیدرات و برخی ریزمغذی‌ها، می‌تواند به تأمین بخشی از این نیاز انرژی مادر کمک کند.

بررسی شواهد علمی: واقعیت در مقابل باور عمومی

علی‌رغم باور رایج و استفاده سنتی، شواهد علمی مستقیم و قطعی که اثبات کند عصاره مالت به تنهایی باعث افزایش قابل توجه شیر مادر می‌شود، محدود است. بیشتر مطالعات موجود بر روی خود دانه جو یا بتا-گلوکان استخراج شده از آن متمرکز بوده‌اند و تحقیقات با کیفیت بالا که به طور خاص اثر عصاره مالت تجاری را بر حجم شیر مادران بررسی کرده باشند، کمتر یافت می‌شود.

• بسیاری از گزارش‌های مثبت، تجربیات شخصی مادران هستند که اگرچه ارزشمندند، اما نمی‌توان آن‌ها را به عنوان مدرک علمی قطعی در نظر گرفت.
• اثر دارونما (پلاسیبو) نیز می‌تواند نقش داشته باشد؛ یعنی باور مادر به مؤثر بودن یک ماده، می‌تواند به کاهش استرس و بهبود حس کلی او کمک کند که خود این عوامل می‌توانند به طور غیرمستقیم بر تولید شیر تأثیر مثبت بگذارند.

  حالا اگه بخوایم عصاره مالت بخوریم، چیکار کنیم؟

  ببینید، با اینکه میگیم علم صددرصد تاییدش نکرده، ولی خب خیلی‌ها نتیجه گرفتن یا حداقل حس بهتری داشتن. اگه شما هم می‌خواید امتحان کنید، چند تا راه ساده هست:

  1. حل کن تو نوشیدنی: یه قاشق عصاره مالت (مایع یا پودر) رو بریزید تو یه لیوان شیر گرم (اگه به لاکتوز حساس نیستید)، آبمیوه، یا حتی آب ولرم. هم بزنید و نوش جان کنید! روزی یکی دو بار کافیه معمولاً.
  2. صبحانه مقوی: پودرشو قاطی جو دوسر پرک یا اوتمیل صبحانه‌تون کنید، یا بریزید روی ماست و میوه.
  3. شیرینی‌پزی سالم: تو دستور پخت نون‌های حجیم، بعضی کیک‌ها یا بیسکویت‌های خونگی می‌تونید از پودر یا عصاره مایع استفاده کنید. یه طعم مالتِ خوبی هم بهشون میده.

  فقط حواستون باشه: اولش با مقدار کم شروع کنید. اگه دیابت دارید یا قبلاً حساسیت داشتید، حتماً با دکترتون یه صحبتی بکنید اول. زیاده‌روی هم نکنید چون کالریش بالاست!

  نکات بسیار مهم پیش از مصرف:

  • اولویت با اصول: یادتان باشد که هیچ ماده‌ای جایگزین اصول طلایی شیردهی موفق نمی‌شود: مکیدن مکرر و صحیح نوزاد، تخلیه کامل سینه‌ها، تغذیه متعادل و مقوی مادر، نوشیدن مایعات فراوان و مدیریت استرس. عصاره مالت در بهترین حالت یک کمک‌کننده است.
  • مشورت با پزشک/مشاور شیردهی: پیش از افزودن هر مکمل یا ماده جدیدی به رژیم غذایی‌تان در دوران شیردهی، حتماً با پزشک یا یک مشاور شیردهی مجرب صحبت کنید. شاید کمبود شیر دلیل دیگری داشته باشد که نیاز به بررسی دارد.
  • میزان قند: عصاره مالت سرشار از قند (مالتوز) و کالری است. مصرف زیاد آن می‌تواند منجر به افزایش وزن شود و برای مادران مبتلا به دیابت یا در معرض خطر دیابت بارداری، باید با احتیاط فراوان و تحت نظر پزشک صورت گیرد.
  • حساسیت به گلوتن: چون عصاره مالت معمولاً از جو تهیه می‌شود، حاوی گلوتن است. افراد مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن نباید آن را مصرف کنند.

  نتیجه‌گیری:

  عصاره مالت، به ویژه نوع تهیه‌شده از جو، به دلیل سابقه سنتی و دارا بودن ترکیباتی مانند بتا-گلوکان، به عنوان یک ماده بالقوه شیرافزا شناخته می‌شود. با این حال، شواهد علمی قوی برای تأیید این ادعا به طور مستقل محدود است. مصرف متعادل آن در کنار رعایت اصول صحیح شیردهی، تغذیه مناسب و مشورت با متخصص، ممکن است برای برخی مادران کمک‌کننده (فاصله اضافه دوم) باشد. اما نباید به عنوان یک راهکار جادویی یا جایگزین روش‌های اصلی افزایش شیر در نظر گرفته شود. همواره سلامت خود و نوزادتان را در اولویت قرار دهید و پیش از مصرف با متخصص مشورت نمایید.

  منبع علمی:

  • Kent, J. C., Gardner, H., & Geddes, D. T. (2016). Breastmilk Production in the First 4 Weeks after Birth of Term Infants. Nutrients, ۸(۱۲), ۷۵۶٫ doi:10.3390/nu8120756(این مقاله به بررسی فیزیولوژی تولید شیر در هفته‌های اول پس از زایمان می‌پردازد و عوامل مؤثر بر آن را شرح می‌دهد. اگرچه مستقیماً به عصاره مالت نمی‌پردازد، اما درک مکانیسم‌های پایه‌ای تولید شیر که در این منبع توضیح داده شده، به فهم بهتر نقش عوامل تغذیه‌ای و هورمونی (که گالاکتاگوگ‌ها سعی در تأثیر بر آن‌ها دارند) کمک می‌کند و اهمیت روش‌های اصلی مانند تخلیه مکرر پستان را برجسته می‌سازد.)